Son dönemde yaşanan olayların ardından eğitim kurumlarının güvenliğini en üst düzeye çıkarmak için harekete geçen Bakanlık; okullara X-Ray cihazları kurulmasını, emniyetle doğrudan bağlantılı 'Acil Durum Butonu' yerleştirilmesini ve her okul için özel bir 'Risk Değerlendirme Karnesi' çıkarılmasını karara bağladı.
Çocukların eğitim süreçlerinin güvenliğine ilişkin 2022 yılında güncellenen protokol, son dönemde artan şiddet ve asayiş olaylarının ardından İçişleri Bakanlığı tarafından yeniden ele alındı.
İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi imzasıyla valiliklere, emniyet, jandarma ve ilgili bakanlıklara gönderilen "Okul ve Çevresi Güvenlik Tedbirleri" konulu genelge ile okullarda yeni bir dönemin kapıları aralandı.
Vali ve kaymakamların bizzat koordine edeceği yeni sistemde, koruyucu ve önleyici güvenlik tedbirleri ile erken uyarı mekanizmaları temel ilke olarak benimsenecek. Valilikler, alınan tedbirleri ve karşılaşılan durumları aylık raporlar halinde Milli Eğitim Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı'na sunacak.
Bakanlığın genelge ekinde yayımladığı "Bütünleşik Model" ve "Güvenlik Kontrol Listesi"ne göre okullarda hayata geçirilecek devrim niteliğindeki yenilikler şunlar:
POLİSE DOĞRUDAN BAĞLI "PANİK BUTONU" VE X-RAY DÖNEMİ
Okulların fiziksel güvenlik zafiyetlerini sıfıra indirmeyi hedefleyen kontrol listesine (EK-2) göre eğitim kurumlarında fiziki donanım standartları yükseltiliyor:
Acil Durum Butonu: Tıpkı KADES uygulamasında olduğu gibi, okullarda en yakın genel kolluk kuvveti (Polis/Jandarma) ve 112 ile direkt iletişime geçilmesini sağlayacak acil durum butonları kurulacak.
X-Ray ve Turnike: Okul giriş çıkışlarının sıkı kontrol altına alınması için kapılarda X-Ray cihazları, el dedektörleri ve turnike sistemleri kullanılacak.
Duvar Yükseklikleri Artıyor: Çevre güvenliği için standartlar yeniden belirlendi. İlkokullarda toplam duvar/korkuluk yüksekliği 2.5 metreye, ortaokul ve liselerde ise 3 metreye çıkarılacak.
Özel Güvenlik ve Alarm: Girişlerde özel güvenlik personeli bulundurulması zorunlu hale gelirken, okul saatleri dışında izinsiz girişlere karşı elektronik alarm sistemleri kurulacak.
OKULLARIN 1 KİLOMETRELİK ÇEVRESİ MERCEK ALTINDA
Genelgenin en dikkat çeken yeniliklerinden biri de "Okul Güvenliği Risk Değerlendirme Sistemi" (EK-1) oldu. Buna göre okul yerleşkesinin ana giriş kapısı merkez alınarak 1 kilometrelik yarıçaplı alan "okul çevresi" olarak tanımlanacak ve bu bölge sürekli mercek altında tutulacak.
Okullar, çevrelerindeki suç ve risk oranlarına göre puanlanarak özel olarak takip edilecek. Risk puanlamasında şu kriterler baz alınacak:
Son 12 ay içinde okul ve çevresinde meydana gelen adli olayların sayısı ve şiddet düzeyi (bıçaklı kavga, yaralama vb.).
Mahalledeki uyuşturucu ve organize suç yakalama oranları.
Sosyo-ekonomik kırılganlık (işsizlik, göç yoğunluğu) ve sosyal gerilim düzeyi.
Öğrencilere yönelik dijital ve sosyal riskler (radikalleşme, siber zorbalık, hedef gösterme).
DEZENFORMASYON YAPANLARA YASAL İŞLEM
Genelgede, okul çevrelerinde yaşanan olaylarla ilgili sosyal medyadaki bilgi kirliliğine karşı da net bir uyarı yer aldı. Olaylara ilişkin kamuoyu bilgilendirmelerinin yalnızca teyitli bilgiye dayalı ve sorumlu bir dille yapılacağı vurgulanırken; provokatif paylaşım yapan, suçu ve suçluyu öven içerikler üreten ve dezenformasyon girişiminde bulunanlar hakkında kararlılıkla yasal işlem başlatılacağı ifade edildi.
İŞTE 81 İL VALİLİĞİNE GÖNDERİLEN O GENELGE;
Çocukların eğitim süreçlerinin güvenliğinin sağlanmasına ilişkin süreç 2007 yılında başlayan 2016 ve 2018 yıllarında yenilenen ve en son 2022 yılında güncellenen ilgide kayıtlı “Çocukların Eğitim Süreçlerinin Güvenliğine İlişkin Koruyucu ve Önleyici Hizmet ve Tedbirlerin Artırılmasına Yönelik İş Birliği Protokolü” esas alınarak yönetilmektedir.
Ancak son dönemlerde meydana gelen olayların faili, meydana geliş şekli, süreci, ve karakteristiği incelendiğinde eğitim ortamlarının güvenliğine yönelik sürecin gözden geçirilmesini ve ilave önlemler alınmasını zaruri kılmaktadır.
Bu kapsamda;
I-Genel Esaslar
Okul ve çevresinde güvenlik tedbirlerinin planlanmasında, risk analizi temelli yaklaşım esas alınarak koruyucu ve önleyici güvenlik tedbirleri ile erken uyarı mekanizmalarının etkin koordinasyonu temel ilke olarak uygulanacaktır.
Okul yönetimi, kolluk kuvvetleri, yerel idareler, sağlık ve sosyal hizmet birimleri arasında sürekli ve hızlı bilgi paylaşımına dayalı koordinasyon sağlanacaktır.
Güvenlik planlaması yalnızca fiziki önlemlerle sınırlı olmayıp; fiziki güvenlik, insan faktörü (öğrenci/personel/veli), dijital ortam (sosyal medya ve siber alan) ve kurumsal süreçleri kapsayan çok katmanlı bir yapı üzerine inşa edilecektir.
Olası risklerin gerçekleşmeden önce tespit edilmesi amacıyla süreç modellemesi esas alınacak olup, okul idareleri ile iş birliği içerisinde şiddet içeren davranış değişimleri ve sosyal uyum problemleri, sosyal medya tehdit içeriklerinin oluşturabileceği riskler erken uyarı göstergesi olarak değerlendirilecektir.
Öğrencilerin yalnızca fiziksel değil psikolojik güvenliğinin de korunması, akran zorbalığı, dışlanma, şiddet eğilimi ve travmatik durumlara karşı rehberlik ve psikolojik destek sistemlerinin aktifliği de güvenli okul yaklaşımı içinde olacaktır.
Sosyal medya ve dijital platformlar üzerinden oluşabilecek tehditler, radikalleşme eğilimleri ve taklitçi davranışların düzenli olarak izlenmesi ve değerlendirilmesi güvenlik yaklaşımının içerisinde yer alacaktır.
Güvenlik planlamaları ve risk sınıflandırmaları dinamik yapıda olacak şekilde yeni tehdit türleri, olay analizleri ve saha verileri doğrultusunda periyodik olarak güncellenecektir.
Okul güvenliği; okula ait fiziki mekanlar ve çevresinin güvenliği ile meydana gelen olayların analizine dayalı güvenlik riskleri ve farklı tehdit türlerinin (radikalleşme, dışlanma, psikiyatrik rahatsızlıklar vb.) eğilimleri dinamik yapısı dikkate alınarak planlanacaktır.
Okul mekânları ve çevresinin fiziki güvenliği, uygulanacak fiziksel tedbirler esas alınarak “okul içi alanlar” ve “okul dışı çevre alanları” olmak üzere iki temel sorumluluk sahası çerçevesinde sınıflandırılacak ve bu alanlara özgü güvenlik önlemleri ayrı ayrı planlanarak hayata geçirilecektir.
Veliler, öğretmenler ve öğrencilerin güvenlik sisteminin aktif paydaşı olarak sürece dahil edilmesi için tedbirler geliştirilecektir.
Risk Analizi ve Planlama
İlgide kayıtlı protokol çerçevesinde kolluk tarafından kullanılan “Okul ve Çevresi Güvenlik Ölçeği” olarak Ek-1’de yer alan yeni ölçek kullanılacak ve Genel Esaslar bölümünde belirtilen güvenlik riskleri ile farklı tehdit türlerinin dinamik yapısı dikkate alınarak okul bazlı risk analizleri bu ölçeğe göre ivedilikle güncellenecektir.
“Okul ve Çevresi Güvenlik Ölçeği” için kullanılacak okul kayıtlarına yansımış veriler öznel bilgi içermeden olay bazlı olarak okul idaresi tarafından güvenli eğitim koordinasyon görevlisine veya okul kolluk görevlisine verilecektir.
Okullar için “Okul ve Çevresi Güvenlik Ölçeği” verilerinin toplanması ve değerlendirilmesi sorumluluk bölgesine göre emniyet müdür yardımcıları ve il jandarma komutan yardımcılarının başkanlığında (ilçeler için ilden görevlendirme yapılacak) asayiş, siber, çocuk, istihbarat, narkotik ve trafik birimlerinden temsilcileri ve her okul için görevlendirilen eğitim koordinasyon görevlisi veya okul kolluk görevlisinin katılımıyla oluşturulacak komisyon marifetiyle gerçekleştirilecektir.
Oluşturulan komisyonların ihtiyaç duyacağı her okul bölgesi için işsizlik oranı, hane gelir düzeyi, sosyal yardım bağımlılığı, göç yoğunluğu gibi verilerin temin edilmesi için ilgili kurumlarca veri setleri hazırlanacak ve bu konuya ilişkin uzmanlar irtibatlandırılacaktır.
Risk tehdit değerlendirmeleri eğitim öğretim dönemlerinin başlangıçlarında ve koordinasyon görevlisi veya okul kolluk görevlisinin talebi üzerine gecikmeksizin yapılacaktır.
Kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan analizler doğrultusunda risk düzeyinin yüksek olduğu tespit edilen okullar önceliklendirilecek ve ilave tedbirler aksatılmadan alınacaktır.
Okul Güvenliği İl/İlçe Yürütme Kurulları tarafından il bazlı kısa, orta ve uzun vadeli uygulama planları hazırlanarak; sorumlu birimler, görevler, takvim ve izleme esaslarının açık şekilde belirlenecektir.
Fiziki Güvenlik Önlemleri
a) Çevresel Fiziki Risk ve Önlemler
Kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan yerlerin, okul binalarından kapıdan kapıya en az 100 metre uzaklıkta bulunması zorunluluğuna yönelik denetimler artırılacaktır.
Okul çevrelerinde bulunan park ve rekreasyon alanlarına yönelik devriye faaliyetleri artırılacak, özellikle uyuşturucu madde kullanımı ve farklı suç türleri açısından riskli olanlara kolluk birimlerinin koordinasyonunda ve yerel yönetimlerle iş birliği içerisinde güvenlik kamera ve aydınlatma sistemlerinin kurulması sağlanacaktır.
Okul çevrelerinde bulunan ve eğitim-öğretim ortamı açısından risk oluşturan metruk bina ve yapıların Belediyeler/İl Özel İdareleri tarafından ivedilikle yıkılması sağlanacaktır.
Okul önlerinde ve çevrelerinde seyyar satıcıların satışına izin verilmeyecek ve okul çevresinde bulunan işletmelerin faaliyetleri yakından izlenerek çocuklara bağımlılık yapıcı maddelerin satışının engellenmesine yönelik gerekli tedbirlerin alınması ve denetimlerin artırılması sağlanacaktır.
Okul önleri ve çevresinde okulla ilgisi olmayan, eğitim-öğretim ile öğrencilerin güvenliği bakımından tehlike teşkil ettiği değerlendirilen kişilerin beklemesi ve toplanması engellenerek haklarında gerekli işlemler yapılacaktır.
Servis araçlarının bekleme yapacağı yerleri bulunmayan okullarda, servis bekleme alanlarının okul idaresi ve kolluk birimleri tarafından ortak belirlenerek özel araçların okul bahçesine girmelerine müsaade edilmeyecektir.
Okul önlerinde ve çevrelerindeki trafik düzenlemeleri trafik birimlerimizce incelenerek ilave tedbirler planlanacak, bu alanlarda tespit edilen eksiklikler (trafik işaret ve levhaları, korkuluk, üst geçit vb.) ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde tamamlanacaktır.
b) Okulun Fiziki Risk ve Önlemleri
EK-2’de yer alan Okul Güvenlik Kontrol Listesi çerçevesinde tüm okulların fiziki güvenlik tedbirleri (okul yerleşke çevre duvarı, giriş-çıkış müracaat noktası, kamera sistemi, eşya kontrolü, kontrollü geçiş, vb.) ile iş sağlığı ve güvenliğine yönelik diğer tedbirler (yangın, alarm, kaçak akım rölesi vb.) millî eğitim müdürlükleriyle eş güdüm içinde gözden geçirilerek eksiklikler ivedilikle giderilecektir.
Okullarda okul içi ve çevresini görecek şekilde kamera sistemleri kurulacak ve mevcut güvenlik kamera sistemlerinin faal halde bulundurulması sağlanacaktır.
Okulların çevresinde bulunan fiziki engeller (duvar, tel-çit vb.) kontrol edilerek eksiklikler giderilecek, öğrenciler ve ziyaretçilerin giriş-çıkışları için zorunlu olmayan ilave kapılar kapatılarak giriş-çıkışların tek bir kapıdan kontrollü şekilde yapılması sağlanacaktır.
Kolluk Tedbirleri ve Denetim
Ülke genelindeki okulların risk faktörleri dikkate alınarak güncellenen öncelik derecelerine göre öncelik derecesi yüksek olan okullarda sabit olarak görev yapmak üzere “Okul Kolluk Görevlisi”, diğer okullarda ise okul yönetimi ile sürekli iletişim halinde olacak “Güvenli Eğitim Koordinasyon Görevlisi” görevlendirilmesine hassasiyetle devam edilecektir.
Okul giriş ve çıkış saatlerinde kolluk görünürlüğü artırılacak; okulların güvenlik önceliklerine göre ihtiyaç duyulması halinde okul bahçe kapısının dışında, okul yönetimi ile sürekli irtibatlı, müdahale etme kabiliyetine haiz bir noktada motorize ekip veya yaya devriye görevlendirilecektir.
Okul çevresindeki kör alanlar, metruk yapılar, parklar, internet kafeler, oyun salonları ve öğrencilerin yoğun bulunduğu güzergâhlarda devriye ve denetimler sıklaştırılacaktır.
Siber birimlerimizin kapasitesinin güçlendirilerek siber devriye faaliyetlerine ağırlık verilecek, internetteki tehlikeler ile sosyal medya hesaplarından yapılan paylaşımlar titizlikle takip edilerek suç teşkil edenler hakkında gerekli işlemler yapılacaktır.
Çocukların ve gençlerin ateşli silahlara veya benzeri tehlikeli araçlara erişiminin önlenmesi amacıyla okul yönetimleri ile ortak çalışmalar saha denetimleri, istihbari çalışmalar ve risk odaklı uygulamalar artırılacak; taşıma veya bulundurma ruhsatlı silah sahibi ebeveynlere yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılarak ruhsatsız silahla mücadele tavizsiz şekilde sürdürülecektir.
Erken Uyarı ve Psikolojik Destek
Şiddet eğilimi, tehdit dili, kontrol sorunları, saldırgan davranış örüntüleri fiziksel veya sözlü olarak gösterilmesi ve dijital mecralarda ortaya çıkan risk işaretleri dikkatle izlenerek, erken uyarı ve erken müdahale mekanizmaları etkin bir şekilde işletilecektir.
Risk grubunda yer aldığı düşünülen öğrencilere yönelik müdahale ve sevk çalışmaları gerçekleştirilirken veli iş birliği ile kurumlar arası koordinasyon sağlanacak, gerekli izleme, değerlendirme ve takip mekanizmaları kurulacaktır.
Öğrencilerin gelişimlerini desteklemek ve onları olumsuz yönde etkileyebilecek risk faktörlerini azaltmak amacıyla öncelikli olarak gelişimsel ve önleyici rehberlik çalışmalarının etkili bir biçimde yürütülmesi sağlanacaktır.
Çocukların gelişiminde ailelerin güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar artırılacaktır.
Dijital risklere karşı öğrenci, öğretmen ve velilerin becerilerini artırmaya yönelik dijital esenlik çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.
Şiddet olayları neticesinde okul güvenliği ivedilikle sağlanarak sağlıklı bir eğitim ortamı oluşturulacak ve olaydan etkilenen öğrenci, öğretmen ve velilere yönelik psikososyal destek hizmetleri sürdürülecektir.
Siber Güvenlik
İnternet ortamında okul, öğrenci ve personeli hedef alan tehdit içerikleri düzenli olarak gerçekleşen şikayetler yönünden okul idareleri tarafından ve siber tespitler açısından kolluk birimleri tarafından izlenecektir.
Sosyal medya üzerinden hedef gösterme, siber zorbalık ve şiddet içerikleri tespit edildiğinde ilgili birimlerin tamamına gecikmeksizin bildirim yapılacaktır.
Açık kaynak istihbarat kapsamında riskli dijital eğilimler analiz edilecektir.
Öğrenci ve öğretmenlere yönelik siber güvenlik farkındalık eğitimleri düzenlenecektir.
Siber zorbalık ve dijital etik, güvenli internet kullanımı, kişisel veri güvenliği, şüpheli içerik ve dolandırıcılık konuları siber bilinçlendirme eğitim kapsamına alınacaktır.
Okullarda siber olay müdahale prosedürü oluşturulacaktır.
Şüpheli durumlarda kullanılmak üzere hızlı bildirim mekanizması (okul yönetimi + kolluk) kurulacaktır.
Okul idaresi tarafından bildirim, şikayete konu olan veya açık kaynaklardan tespit edilmesi mümkün olan siber olaylar kayıt altına alınarak olay veri tabanı oluşturulacaktır.
Okullar, siber güvenlik konusunda kolluk birimleri ve ilgili kamu kurumları ile koordineli çalışacaktır.
Siber güvenlik tedbirleri periyodik olarak denetlenecek ve güncellenecektir.
Risk analizleri doğrultusunda okul bazlı siber güvenlik planı hazırlanacaktır.
Dijital ortamda ortaya çıkan şiddet eğilimleri ve radikalleşme göstergeleri erken uyarı kapsamında değerlendirilecektir.
Elde edilen veriler, okul güvenliği risk analiz sistemine entegre edilecektir.
Kurumlararası Koordinasyon
İlgide kayıtlı protokol çerçevesinde yılda iki kez (Eylül ve Şubat aylarında) toplanan “İl/İlçe Yürütme Kurulları” bizzat valilerimizin ve kaymakamlarımızın başkanlığında her ayın ilk haftası düzenli olarak toplanacak; söz konusu toplantılarda okul güvenliğine ilişkin alınan tedbirlerin ilgili kurumlarla eş güdüm içerisinde kararlılıkla uygulanması sağlanacaktır.
Okul yönetimleri, rehberlik servisleri, öğretmenler, aileler, kolluk birimleri ve ilgili kurumlar arasında hızlı bildirim ve yakın koordinasyon esasına dayalı bir işleyiş tesis edilecek, risk teşkil ettiği değerlendirilen hususlar titizlikle takip edilerek ihtiyaç halinde yeni çalışma modelleri geliştirilecektir.
İlgi protokol kapsamında okul müdürü başkanlığında oluşturulan “Okul Güvenliği Yönetim Ekibi” tarafından; başta riskli öğrencilerin değerlendirilmesi olmak üzere okul ve çevresinin güvenliğine yönelik koruyucu ve önleyici tedbirlerin planlanması amacıyla Millî Eğitim Bakanlığınca belirlenecek periyotlarda değerlendirme toplantısı yapılacaktır.
Söz konusu toplantılara; ihtiyaç duyulması halinde sürekli, her hâlükârda ise ayda en az bir kez okul kolluk görevlisi veya güvenli eğitim koordinasyon görevlisi katılacaktır.
“Okul Güvenliği Yönetim Ekibi”nin ihtiyaç duyması durumunda olası risklere karşı siber devriye faaliyeti talep edilecektir.
Bu toplantılarda; risk analizleri, erken uyarı göstergeleri, dijital tehditler ve mevcut güvenlik tedbirlerinin etkinliği değerlendirilerek gerekli güncellemeler yapılacaktır.
Acil Durum Hazırlığı
Valilikler, kaymakamlıklar, kolluk birimleri, millî eğitim müdürlükleri, sağlık teşkilatı ve ilgili kurumların olası olaylarda müdahale sırası ve koordinasyon usulleri gözden geçirilerek ilk müdahale kapasitesi güçlendirilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığının 2021/13 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Genelgesi doğrultusunda yangın, doğal afet, güvenlik tehditleri vb. olağanüstü durumlara karşı korunma, kurtarma ve tahliye prosedürlerini de içeren “Acil Durum Planları” hazırlanacak ve uygulanmasına hassasiyet gösterilecektir.
Bilgilendirme ve Farkındalık
Ailelerin çocuklardaki davranış değişikliklerini, risk işaretlerini ve dijital mecralardaki olumsuz yönelimleri erken fark edebilmelerine yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları artırılacaktır.
Güvenli internet kullanımı, sosyal medya, sanal zorbalık, tehdit, suçun ve suçlunun özendirilmesi, silah ve saldırganlık temalı paylaşımlar ile dijital mecralarda oluşan olumsuz rol modellere karşı önleyici ve bilinçlendirici çalışmaları ilgili tüm paydaşlarla birlikte yürütülecektir.
Dizi, film, dijital yayınlar ve popüler kültür unsurları üzerinden şiddetin sıradanlaştırılması, suçun cazip gösterilmesi ve silah kullanımının özendirilmesine karşı medya okuryazarlığı ve aile rehberliği odaklı farkındalık çalışmaları planlı şekilde sürdürülecektir.
Eğitim sendikaları başta olmak üzere ilgili STK, kurum ve kuruluşlarla gerekli temas kurularak, kamuoyunda oluşabilecek yanlış algıların önüne geçilecek ve güven duygusunun güçlendirilmesi amacıyla uygun bilgilendirme ve istişare süreçleri yürütülecektir.
Olaylara ilişkin kamuoyu bilgilendirmeleri yalnızca teyitli bilgiye dayalı, zamanında ve sorumlu bir dille yapılarak; provokatif paylaşımlar, suçu ve suçluyu öven içerikler ile dezenformasyon girişimlerine karşı gerekli işlemler kararlılıkla sürdürülecektir.
Alınan tedbirler, uygulamada karşılaşılan hususlar, ihtiyaç alanları ve önerileri içeren raporlar valiliklerce okulların açık olduğu dönemlerde aylık olarak Millî Eğitim Bakanlığına ve Bakanlığımıza gönderilecektir.
