Küresel ekonomi ve piyasalar; ABD-Çin rekabeti, Ortadoğu'daki savaş ve yüksek enerji maliyetleri gibi üç büyük krizin kıskacında tarihi bir dönüşüm geçiriyor.
Ekonomist Prof. Dr. Murat Çetinkaya bu süreci, "Dünya aynı anda üç büyük krizle karşı karşıya. Ticaret savaşları bitmedi, sadece daha kontrollü bir zemine çekildi. Bu yüksek riskli ortamda tüm umutları tek bir varlığa bağlamak yatırım değildir" sözleriyle özetliyor.
ABD ile Çin arasındaki görüşmelerin piyasalar açısından beklentilerden daha olumlu geçtiğini belirten Çetinkaya, dünyanın aynı anda üç büyük krizle karşı karşıya olduğunu söyledi.
“DÜNYA AYNI ANDA ÜÇ KRİZİ YAŞIYOR”
Çetinkaya, küresel ekonomiyi etkileyen üç temel başlığın öne çıktığını belirterek, “Birincisi ABD ile Çin arasındaki rekabet. Her geçen gün daha da kızışıyor ve nereye gideceği konusunda ciddi bir belirsizlik var. İkincisi ise 70 güne yaklaşan İran-İsrail-ABD savaşı. Bunun sonucunda enerji ve ticaret yolları üzerinden küresel ekonomiye yayılan ciddi bir maliyet şoku ortaya çıktı” dedi.
Çetinkaya, ABD ile Çin arasındaki rekabetin son 2-2,5 yıldır sürdüğünü ifade ederek, diğer taraftan ABD-İran savaşının kısa sürede küresel ekonomiyi doğrudan etkileyen bir boyuta ulaştığını kaydetti.
“BU GÖRÜŞME YENİ DÜNYA EKONOMİSİNİN FOTOĞRAFI”
ABD ile Çin arasındaki görüşmenin yalnızca diplomatik bir temas olarak değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizen Çetinkaya, “Bu görüşme aslında yeni dünya ekonomisinin bir fotoğrafı olarak algılanabilir. Çünkü içinde çok mesaj barındırıyor. Bir tarafta dünyanın en büyük tüketim ve finansman gücü olan ABD, diğer tarafta ise tedarik zinciri ve kritik üretim alanlarında ağırlığını artıran Çin var” dedi.
“TİCARET SAVAŞI BİTMEDİ SADECE KONTROLLÜ ZEMİNE ÇEKİLDİ”
Görüşmelerin ardından piyasaların olumlu tepki verdiğini belirten Çetinkaya, şöyle konuştu: “Ticaret savaşları bitmedi, sadece daha kontrollü bir zemine çekildi. Taraflar arasında dil yumuşadı. Ticaret ve yatırım konseylerinin kurulması, bazı tarife indirimlerinin ele alınması ve ABD’nin Çin’den tarım ürünleri konusu öne çıkan başlıklar arasında yer adı. Piyasalar şu an bu görüşmede kazananın kim olduğunu tartışıyor. Her iki tarafın da kazançları olduğunu söyleyebilirim.”
“ÇİN KRİZİN KONTROLDEN ÇIKMASINI İSTEMEZ”
Ortadoğu’daki geriliminin Çin açısından kritik sonuçlar doğurabileceğini ifade eden Çetinkaya, Çin’in dünyanın en büyük enerji ithalatçılarından biri olduğuna dikkat çekti.
Çetinkaya, şöyle devam etti: “Çin kesinlikle krizin tamamen kontrolden çıkmasını istemez. Hürmüz Boğazı’nın tıkanması Çin sanayi maliyetlerini doğrudan artırır. Çünkü Çin enerjisinin önemli bölümünü bu bölgeden sağlıyor. Çin, İran’ı tamamen kaybetmeden ABD ile enerji koridorları konusunda ortak bir zemin arayan çizgide kalacaktır. Özellikle ABD ile Çin'in, Hürmüz'de, geçiş ücretlerine karşı ortak tutum arayışı bu nedenle bence çok çok daha önemli olduğunu düşünüyorum. Ancak Çin, İran'a karşı açık cephe alması beklenmemeli. Belki de bu görüşmeden çıkan önemli noktalardan biri buydu.
“100 DOLARIN ÜZERİNDEKİ PETROL KÜRESEL RİSK”
Murat Çetinkaya, petrol fiyatlarının uzun zamandır 100 doların üzerinde olduğunu hatırlatarak, fiyatlardaki yüksek seyrin yalnızca enerji maliyeti anlamına gelmediğini vurguladı.
Çetinkaya, bunun aynı zamanda enflasyon, faiz ve büyüme riskini de beraberinde getirdiğini söyledi.
Özellikle Avrupa’nın Rusya-Ukrayna savaşı sonrası zaten ciddi bir enerji krizi yaşadığını belirten Çetinkaya, yeni enerji şokunun Avrupa ekonomisi üzerindeki baskıyı artırdığını ifade etti.
Türkiye’nin enerji arzı açısından doğrudan büyük bir risk taşımadığını kaydeden Çetinkaya, Türkiye’nin bölgeye bağımlılığının yaklaşık yüzde 10 seviyesinde olduğunu söyledi.
